بازدید اعضای باشگاه آسو از کاروانسرای دیرگچین (۱۹ مهرماه ۱۳۸۷)

کاروانسرای دیر گچین :

 دیر گچین، دژ کردشیر، دیرالجص، غلعه دیر کاج اسامی متعدد کاروانسراهای ایران با شماره ۱۰۴۰۸ در تاریخ ۱/۷/۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این بنا در موقعیت اصلی خود بر سر راه قدیمی قم به ورامین یا ساوه به ورامین و گرمسار قرار دارد. فاصله آن تا قم حدود ۸۰ کیلومتر است و می توان گفت با ری غدیم بیشتر در ارتباط بوده است. به گفته بعضی از محققین بنای این کاروانسرا از دوره اردشیر بابکان وجود داشته و قدمت آن به حدود ۱۷۵۰ سال پیش می رسیده که تعریف و توصیف آن در کتب جغرافی دانان و سیاحان غرب و مستشرقین خارجی آمده است. ابودلف مورخ قرن چهارم هجری در کتاب خود به نام سفر نامه ابودلف از این بنا به نام دیرکرد اردشیر و مربوط به زمان عاد (اقوام زمان جاهلیت عرب ها) اسم برده است.

در کتاب تاریخ قم از این بنا به عنوان دیرالجص اسم برده شده می شود و آنرا فرا پیش قم می نویسد. ابن حوقل در کتاب صوره الارض (۳۶۷ هجری) می نویسد "دیرجص" رباطی است از گچ و آجر که بدرقه سلطان (گارد سلطنتی) در آن نشیند، در این میان توصیف ابودلف از همه روشن تر است، این دژ را دارای برج های بسیار بزرگ و بلند، حصار ضخیم و مرتفع که با آجر های بزرگ ساخته شده و در داخل دژ ساختمان های مستطیل و سقف های ضربی دیده می شود می نویسد، مساحت محوطه را شامل دو جریب و بیشتر ذکر می کند.

در دوره سلجوقیان که آبادانی راه ساوه و قم به ورامین که از توجه و اهمیت زیادی برخوردار بوده است، این بنا نیز به طور حتم مورد توجه ویژه قرار گرفته و یکی از منزلگاه های مهم در منطقه بوده است. برپایی یک منزلگاه دیگر در جوار این بنا به طرف قم به نام کاروانسرای سنگی متعلق به همین دوره می تواند اهمیت دیرگچین در دوره سلجوقی و عظمت آن را بازگو کند.

آنچه که مسلم است در حال حاضر از ساختمان های چهار گوش و مستطیلی که ابودلف از آن اسم برده خبری نیست ولی دیوارهای دژ و برج ها بصورت اولیه باقی مانده است. ساختمان کاروانسرا روی پایه های اولیه بنا دوباره ساخته شده و قسمت های تغییر یافته بنا از روی آجر های دوره سلجوقی، عهد صفویه و قاجاریه به خوبی مشهود است.

بنای فعلی عبارت است از تلفیق بنای ساسانی تغییر شکل یافته در دوره سلجوقی، با بنایی که در دوره صفویه به شکل کاروانسرای چهار ایوانه بازسازی شده است، در ورودی بنا رو به جنوب و پلان بنا مربع است.

کاروانسرا دارای ۶ برج می باشد که چهار برج به قطر ۶ متر در گوشه ها و دو برج نیمه مدور در طرفین ورودی قرار دارد.

مجموع مساحت این دژ و ملحقات آن در خارج از کاروانسرا شامل بنای مخروبه خشتی کنار کاروانسرا، کوره آجر پزی، آب انبار و قبرستان حدود ۱۹ هکتار است.

کاروانسرای دیرگچین ۴ ایوانی بوده که در هر طرف ۱۲ حجره یک طبقه وجود دارد، شتر خوان ها به صورت دالان های طویل به عرض تقریبی ۶ متر با سقف های ضربی در پشت حجره ها قرار دارد.

بازدید و کویر پیمایی در منطقه :

جمعه ۱۹ مهرماه ۱۳۸۷، کاروانسرای دیرگچین قم پذیرای تعدادی از جوانان پر شور استان بود. این برنامه با حضور ۴۷ نفر از اعضا و میهمانان باشگاه کوهنوردی آسو، جمعی از خبرنگاران و عکاسان مطرح استان (به ویژه اساتید محترم آقایان سلیمانی و ملاقلی پور از فیلمسازان برجسته) برگزار شد.

کویر نوردی و دوچرخه سورای در منطقه و بازدید از بنای کاروانسرا از جمله فعالیت های گروه اعزامی بود. در ضمن یاد آور می شوم این برنامه پذیرای اساتید محترم فیلمساز آقایان سلیمانی و ملاقلی پور، از استادان برجسته انجمن های عکاسی و سینمای جوان قم بود.

دریافت تصاویر برنامه در یک فایل فشرده : دانولد فایل زیپ 1

دریافت تصاویر زیبای پانوراما در یک فایل فشرده : دانولد فایل زیپ 2